Η Ελλάδα περνά την μεγαλύτερη κρίση μετά τον πόλεμο. Μια κρίση η οποία είναι πολύπλευρη και όχι μόνο πολιτική, ή οικονομική. Είναι κρίση αξιοπιστίας που διαπερνά το σύνολο της κοινωνίας από άκρη σε άκρη. Βιώνουμε μια παρατεταμένη υφεσιακή πορεία, η οποία έχει πλήξει και την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας και ειδικότερα της Κοζάνης, του μεγάλου αστικού Κέντρου της Περιφέρειας.
Ταυτόχρονα ο Δήμος Κοζάνης, είναι μια περιοχή που γνώρισε μια πρώιμη βιομηχανική ανάπτυξη λόγω της παραγωγής ενέργειας, από τις αρχές ακόμη της δεκαετίας του 50. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα μια εκρηκτική αστική ανάπτυξη με επακόλουθα την ατμοσφαιρική αλλά και γενικότερα περιβαλλοντική ρύπανση, την καταστροφή του οικιστικού αποθέματος, την συρρίκνωση των ελεύθερων χώρων,κ.α. Η τοπική οικονομία, παρόλο που ήταν πολύ ισχυρή, είχε τα χαρακτηριστικά μιας κλειστής οικονομίας, που βασιζόταν κυρίως στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα (ΔΕΗ). Η Κοζάνη αποκομμένη από τα μεγάλα αστικά κέντρα, λόγω της οδικής απομόνωσης που το ανάγλυφο της περιοχής επέβαλε, κατάφερνε να συγκρατεί στην περιοχή τα υψηλά εισοδήματα που παράγονταν, έτσι ώστε όχι μόνο αυτά να καταναλώνονται στο εσωτερικό της, αλλά αυτά τα ίδια εισοδήματα, να τροφοδοτούν και να ενισχύουν την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα (εμπόριο, οικοδομή, βιοτεχνία, κ.α.).
Έτσι δεν υπήρξε κανένα ουσιαστικό και πραγματικό ενδιαφέρον σχεδιασμού μιας άλλης ανάπτυξης για την περιοχή. Κανένας δεν ασχολήθηκε συστηματικά και σοβαρά, για να αναδείξει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τουτόπου.
Σήμερα όμως, έχουμε μεταβεί σε ένα άλλο, εντελώς νέο οικονομικό και αναπτυξιακό τοπίο. Τόσο ο δημόσιος όσο και ο ιδιωτικός τομέας έχουν συρρικνωθεί, έτσι ώστεαφενός μεν τα εισοδήματα που παράγονται στην περιοχή να είναι πολύ λιγότερα, αφετέρου δε λόγω των μεγάλων οδικών αξόνων, αλλά και της σημαντικά υψηλότερης κινητικότητας, τα εισοδήματα αυτά πολύ εύκολα να φεύγουν και να καταναλώνονται εκτός ορίων της περιοχής , εκτός της τοπικής αγοράς.
Η υιοθέτηση λοιπόν ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου είναι αναγκαίο όσο τίποτε άλλο αυτή την περίοδο. Και αυτό για δύο λόγους. Για να αφήσουμε πίσω μας το παρελθόν και επιλογές οι οποίες μας οδήγησαν στην κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε σήμερα και επειδή η ανάπτυξη είναι η μοναδική διέξοδος για να ανταπεξέλθουμε στη σημερινή κρίση και να ξεφύγουμε από την υφεσιακή πορεία την οποία διανύουμε.
Στη σύγχρονη ευρωπαϊκή πραγματικότητα,βλέπουμε ότι οι Δήμοι και τα Αστικά Κέντρα, λειτουργούν σαν κέντρα υποδομών, αγορών, πολιτισμού και αναψυχής. Με συγκεκριμένες πολιτικές ενισχύονται πληθυσμιακά, επεκτείνονται οικιστικά και προσελκύουν νέες δραστηριότητες. Μπορούν και αναλαμβάνουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη χάραξη και υλοποίηση αναπτυξιακών πρωτοβουλιών.
Αν λοιπόν εμείς σήμερα, θέλουμε να ανταγωνιστούμε την Ευρώπη, θα πρέπει να αναζητήσουμε ένα μοντέλο ανάπτυξης, ώστε να γίνουμε ανταγωνιστικοί, φιλικοί προς τους κατοίκους μας και να λειτουργήσουμε σαν πόλος έλξης για επισκέπτες και επενδύσεις. Ένα μοντέλο ανάπτυξης που να δίνει έμφαση στην ανταγωνιστικότητα, την εξωστρέφεια, την ποιότητα, την καινοτομία και την κοινωνική συνοχή.
Με την έννοια αυτή, για εμάς στο Δήμο Κοζάνης, μια σειρά από ζητήματα, όπως είναι η ανάδειξη του πολιτιστικούδυναμικού και των παραδοσιακών κλάδων της οικονομίας, η ισχυροποίηση του ενεργειακού χαρακτήρα της περιοχής, η αξιοποίηση του νέου τοπίου που διαμορφώνεται στο νότιο μέρος του Δήμου με τις λίμνες, το σημαντικό γεωαπόθεμα αλλά και η ανάληψη στοχευμένων αναπτυξιακών πρωτοβουλιών αρχίζουν και παίρνουν άλλη διάσταση .
Στην κατεύθυνση αυτή πήραμε μια σειρά από πρωτοβουλίες οι οποίες στόχευαν να αναδείξουν, να αποτελέσουν τη βάση για να διαμορφωθεί το νέο αναπτυξιακό μοντέλο.
Για τον Δήμο Κοζάνης έξι είναι οι αναπτυξιακές προτεραιότητες που θέτουμε:
- Το πολιτιστικό δυναμικό (ιστορικό, παραδοσιακό και σύγχρονο) της περιοχής που εντελώς αντικειμενικά μπορεί να χαρακτηριστεί μεγάλο, σημαντικό και ιδιαίτερα αξιόλογο και στηρίζεται σε τρεις πυλώνες.
Πρώτος πυλώνας είναι ο αρχαιολογικός χώρος της Αιανής , με το Μουσείο της Αιανής που τροφοδοτείται και από τις παραλίμνιες αρχαιότητες.Η αρχαία Αιανή αναπτύσσονταν στο λόφο της Μεγάλης Ράχης, όπου η ζωή άρχισε από τη Νεολιθική Εποχή ακόμη και συνεχίστηκε, όπως μαρτυρούν τα ευρήματα των ανασκαφών και η ιστορία. Η Αιανή ήταν η πρωτεύουσα του ισχυρού βασιλείου της Ελιμιώτιδος , το οποίο μαζί με τα υπόλοιπα ‘’άνωθεν βασίλεια’’ αποτελούσαν την Άνω Μακεδονία των αρχαίων.
Δεύτερος πυλώνας είναι το σημαντικότατο Λαογραφικό Μουσείο Κοζάνης μαζί με τις παράλληλες συλλογές του, που αφορούν τη γεωλογική συλλογή του, τις αρχιτεκτονικές συλλογές, αλλά και έναν τεράστιο πλούτο εκθεμάτων που βρίσκεται αποθηκευμένος και περιμένει την ανάδειξη του .
Ο τρίτος πυλώνας είναι η Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη που πέρα από τα σύγχρονα βιβλία και τις συλλογές, κατέχει και έναν ιδιαίτερα σημαντικό πλούτο από αρχέτυπα και παλαίτυπα, έγγραφα και έντυπα, τα πρώτα απ’τα οποία χρονολογούνται το 1000 μ.Χ. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτος είναι ο χαρτογραφικός πλούτος της, που μέρος τουεκτίθεταιστη Δημοτική Χαρτοθήκη.
Όλος αυτός ο θησαυρός θα αναδειχθεί στο νέο κτήριο της βιβλιοθήκης (το οποίο τώρα κατασκευάζεται με την συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης), εκεί όπου θα μπορούν να απολαμβάνουν τα εκθέματα εκατοντάδες επισκέπτες.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των τριών αυτών πυλώνων, είναι ότι δεν αλληλεπικαλύπτονται , αλλά αντίθετα οι δράσεις τους μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά. Η Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη και το Λαογραφικό Μουσείο που βρίσκονται στο αστικό κέντρο, στην Κοζάνη, μπορούν να δραστηριοποιηθούν σε συνδυασμό με το Μουσείο της Αιανής, που βρίσκεται στην Παραλίμνια περιοχή, δημιουργώντας ένα μοναδικό σύνολο.
Μικρότερες δραστηριότητες, αλλά όχι ασήμαντες, συμπληρώνουν το πολιτιστικό τοπίο. Το μουσείο σύγχρονης ιστορίας που λειτουργεί στο αναπαλαιωμένο Αρχοντικό Φασούλα, το αρχοντικό Βαμβακά που θα φιλοξενήσει την Πινακοθήκη, η ανάδειξη της βιομηχανικής κληρονομιάς ( βυρσοδεψεία )και το Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας που θα δημιουργηθεί στην Κοζάνη, ένας χώρος υψηλής αισθητικής και αρχιτεκτονικής αξίας με αλληλεπιδραστικά εκθέματα επιστημονικού και τεχνολογικού ενδιαφέροντος.
Οι δεκάδες σύλλογοι που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, τα λαογραφικά δρώμενα, η τεράστια καλλιτεχνική παραγωγή του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης και πολλά άλλα γεγονότα πανελλαδικής εμβέλειας, συμπληρώνουν τον πολιτιστικό χάρτη της περιοχής.
- Η ανάδειξη της «ενεργειακής ταυτότητας» του Δ.Κοζάνης.
Ο Δήμος Κοζάνης, είναι ο κατεξοχήν ενεργειακός δήμος της χώρας. Στα διοικητικά του όρια βρίσκονται εγκατεστημένα 2850 λιγνιτικάMW, ενεργά και εξαντλημένα ορυχεία λιγνίτη, το μεγαλύτερο δίκτυο τηλεθέρμανσης(222 MW) σε εθνικό επίπεδο, υδροηλεκτρικοί σταθμοί μικρής και μεγάλης κλίμακας(161 MW), ενώ υψηλή διείσδυση εμφανίζουν τόσο τα φωτοβολταϊκά (430 MW) όσο και τα αιολικά ενεργειακά συστήματα(494 MW), καθώς και οι επιδεικτικές παρεμβάσεις που ενσωματώνουν τεχνολογίες Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και βιοκλιματικό σχεδιασμό. Η σημαντική αυτή διασπορά ενεργειακών πόρων και πηγών, η υψηλή συγκέντρωση ανθρώπινου δυναμικού που άμεσα ή έμμεσα δραστηριοποιείται στον τομέα της Ενέργειας και η διάχυτη «ενεργειακή κουλτούρα» της ευρύτερης αστικής περιοχής, προσδίδουν στο δήμο Κοζάνης συγκεκριμένα και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Είναι η μοναδική περιοχή στην Ελλάδα που μπορεί να αναπτυχτεί μια άρτια και ολοκληρωμένη «ενεργειακή εκδρομή», στην οποία θα μπορεί κανείς να δει, πραγματικά μια μοναδική συλλογή, τόσο των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας όσο και του κλασικού τρόπου παραγωγής ενέργειας με την καύση του λιγνίτη, αλλά και παρεμβάσεις ενεργειακές στον αστικό ιστό (τηλεθέρμανση κλπ).
Αναλάβαμε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, με στόχο την κινητοποίηση του κοινωνικού κεφαλαίου του Δήμου, των φορέων, των επιμελητηρίων, των εκπαιδευτικών και ερευνητικών ιδρυμάτων αλλά και του ιδιωτικού και επιχειρηματικού τομέα, προκειμένου να υλοποιήσουμε πολιτικές, όπου η παραγωγή Ενέργειας δεν θα είναι πλέον το «αρνητικό αποτύπωμα της περιοχής (ρύπανση ατμόσφαιρας, τέφρα, εξάντληση υπόγειων υδάτων, μετεγκαταστάσεις οικισμών, καταστροφή φυσικών τοπίων,). Η παραγωγή ενέργειας θα αναδειχθεί σε πολιτιστική κληρονομιά, εκπαιδευτική διαδικασία, αναγνωρίσιμο τοπόσημο, τουριστικό προϊόν, αναπτυξιακό πυλώνα. Θα αναδειχθεί σε πόλο Έρευνας και Τεχνολογίας.
Στηριζόμαστεστην εξειδικευμένη και υψηλή τεχνογνωσία του ανθρώπινου δυναμικού, στα τριτοβάθμια εκπαιδευτικά ιδρύματα, και στα ερευνητικά κέντρα της περιοχής. Ενθαρρύνουμε, στηρίζουμε καιπροωθούμε στις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα τις ΑΠΕ. Στόχος μας είναι ο χαρακτηρισμός «ο μεγάλος ενεργειακός Δήμος» της χώρα, να μην βασίζεται μόνο στην ποσοτική του υπεροχή αλλά και σε πρωτοπόρες, καινοτόμες, έξυπνες, υπερτοπικές, εξωστρεφείς δράσεις στον τομέα της ενέργειας.
- Τα εκπαιδευτικά Ιδρύματα καθώς και τα ερευνητικά κέντρα της περιοχής, αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση της νέας πορείας της πατρίδας μας. Η επιστημονική γνώση, η έρευνα, η καινοτομία, το πλούσιο ανθρώπινο δυναμικό, είναι ουσιώδεις πόροι της νέας αναπτυξιακής προσπάθειας.
- Το ιδιαίτερα αξιόλογο φυσικό περιβάλλον που αναδεικνύει η συστοιχία των πέντε λιμνών στο νότιο μέρος του δήμου, στο διάβα των αρχαίων Μακεδόνων προς τη θάλασσα, με το όμορφο τοπίο που τις περιβάλλει, τους αρχαιολογικούς χώρους, τα μνημεία, τα μοναδικά γεωλογικά φαινόμενα και τις εγκαταστάσεις των υδροηλεκτρικών σταθμών,είναι ένα μοναδικό σύνολο που δεν έχει αποκαλυφθεί και αξιοποιηθεί ακόμη.
Ένα πολύ ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της περιοχής, εκτός από τις λίμνες, είναι το «γεωαπόθεμα» του Μπούρινου. Το «γεωαπόθεμα» σε συνεργασία με την γεωλογική συλλογή του Λαογραφικού Μουσείου και την προσέλκυση δωρεών ιδιωτικών συλλογών αναδεικνύουν την γεωλογική ιδιαιτερότητα της περιοχής που είναι Ευρωπαϊκού επιπέδου.
- Οι νέοι οδικοί άξονες διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο στα νοτιοδυτικά Βαλκάνια, προκαλούν τους Δυτικομακεδόνες να βαδίσουν ξανά τους δρόμους που περπάτησαν πριν 300 χρόνια οι πρόγονοί τους. Η Εγνατία και οι κάθετοι άξονες προς την Αλβανία και τη FYROM, που ενώνονται στο κέντρο του Δήμου, σε συνδυασμό με τις υποδομές που υπάρχουν εκεί, καθιστούν την περιοχή μοναδικό διαμετακομιστικό κέντρο για την Ελλάδα και τα νοτιοδυτικά Βαλκάνια.
- Ο πρωτογενής τομέας,ιδιαίτεραπλούσιος και αξιόλογος, προσελκύει το ενδιαφέρον ολοένα και περισσότερων, με επώνυμα προϊόντα, όπως ο παγκόσμια γνωστός κρόκος Κοζάνης, η πατάτα, τα κτηνοτροφικά , τα κηπευτικά και μελισσοκομικά προϊόντα.
Τα τελευταία χρόνια στην περιοχή άρχισαν να αναπτύσσονται νέες εξειδικευμένες καλλιέργειες όπως των αρωματικών και θεραπευτικών φυτών αλλά και άλλων συναφών καλλιεργειών, ανοίγοντας νέους ορίζοντες στην πρωτογενή οικονομία.
Όλα τα παραπάνω μπορούν να αποτελέσουν ένα ισχυρό πεδίο ανάπτυξης της επιχειρηματικότητας, συγκράτησης της νεολαίας μας, ανάδειξης του πλούτου της περιοχής μας και αντιμετώπισης της ύφεσης και της ανεργίας.
Ταυτόχρονα, η οικιστική αναβάθμιση του αστικού κέντρου της Κοζάνης, σε μία ισόρροπη σχέση με τους υπόλοιπους οικισμούς του δήμου, η ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού, η ήπια και φιλική στο περιβάλλον οικιστική ανάπτυξη, οι ολοκληρωμένες κοινωνικές, εκπαιδευτικές και λοιπές υποδομές, καθώς και το εξαιρετικό φυσικό περιβάλλον, συναποτελούν αναπτυξιακό πλεονέκτημα της περιοχής, αναδεικνύοντας την πόλη και τον δήμο, το κέντρο της Δυτικής Μακεδονίας.
Ένα σύνολο, πολιτισμός, ενέργεια, γεωαπόθεμα και λίμνες, τα οποία με την κατάλληλη δικτύωση , αλληλοσυμπληρώνονται και αναδεικνύονται έτσι ώστε να δώσουν στην περιοχή την ταυτότητα που χρειάζεται για να αναδειχθεί σε ένα από τα σημαντικά πολιτιστικά κέντρα στο βορειοελλαδικό τόξο κατά μήκος της Εγνατίας Οδού.
Για να στηριχθεί πιο αποτελεσματικά ο στόχος αυτός, αναθέσαμε στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας την εκπόνηση μελέτης στρατηγικού marketing του Δήμου, μέσα από την οποία θα καταγράψουμε θα αναδείξουμε και θα προβάλλουμε την θετική εικόνα και την ταυτότητα του τόπου με επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο.
Ο θεσμός της αυτοδιοίκησης και οι άνθρωποι που τον υπηρετούν ξέρουν περισσότερο και καλύτερα από τον καθένα ποιες είναι οι ανάγκες και οι δυνατότητες του τόπου που υπηρετούν. Είναι αυτοί που μέσα από τα εργαλεία που προσφέρει ο θεσμός μέσα από τον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό μπορούν να αποτυπώσουν την αναπτυξιακή πορεία για το αύριο.
Είναι η τοπική αυτοδιοίκηση εκείνος ο φορέας που το επόμενο διάστημα πρέπει να αναλάβει την πρωταγωνιστική δράση, την πρωταγωνιστική πρωτοβουλία γιατί η ανάπτυξη είναι το μεγάλο ζητούμενο της εποχής.
Με αδιαπραγμάτευτους οδηγούς την εξωστρέφεια, την ποιότητα, την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία σε όλες μας τις δράσεις, με σεβασμό στο περιβάλλον, σε μία κοινή πορεία δημόσιος και ιδιωτικός τομέας, σε μία δημιουργική συνεργασίαΔήμος και πολίτες, είναι εφικτό να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για μία άλλη αναπτυξιακή πορεία του τόπου.
Όμως ταυτόχρονα οι πρωτοβουλίες αυτές της τοπικής αυτοδιοίκησης, ο ρόλος της στα περιφερειακά αστικά κέντρα , στις πόλεις της Ελλάδας, είναι απόλυτα συμβατός και σε πλήρη συναρμογή με τις ευρωπαϊκές πολιτικές για την περιφερειακή ανάπτυξη και το ρόλο των πόλεων σε αυτήν. Πάνω από τα ¾ του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατοικεί στις πόλεις, ενώ το ποσοστό αυτό φαίνεται ότι θα αυξάνεται τα επόμενα χρόνια.
Αυτός είναι, ο πολιτικός ρόλος που αναλαμβάνει σήμερα η αυτοδιοίκηση, οι άνθρωποι της ελληνικής περιφέρειας μέσα από όρους διαφάνειας και συμμετοχής, για να αντιστρέψουν την εικόνα και την πορεία της πατρίδας μας. Έτσι αξιοποιούνται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι κοινοτικοί πόροι της νέας προγραμματικής περιόδου με όρους προστασίας του περιβάλλοντος , ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς και χαρακτηριστικά αειφορίας .
ΛΑΖΑΡΟΣ ΜΑΛΟΥΤΑΣ
Άρθρο στο αγγλικό περιοδικό GOVERNMENT GAZETTE
